Cecilia Rebergen
Chaostheorie
Ik wil me graag verdiepen in de chaostheorie. Het belangrijkste hierin is voor mij de verhouding tussen orde en wanorde. Voorspelbaarheid tegenover onvoorspelbaarheid. Stabiliteit en instabiliteit van systemen en wat dit betekent voor mijn kijk op de wereld (mede bepalend voor mijn kunstenaarschap). Ik wil filosofisch en wetenschappelijk bronmateriaal bestuderen om deze te kunnen verbinden aan mijn vormentaal, materiaalkeuze, compositie, samenstelling en inhoud van toekomstige werken. Een onderzoek naar chaostheorie en haar fascinerende zijtakken bied mij hopelijk een soort helicopterview.
Chaostheorie is de populaire benaming voor het gebied binnen de wiskunde dat het gedrag van niet-lineaire dynamische systemen onderzoekt. Dit klinkt hoogdravend maar deze systemen zijn overal in de wereld te vinden, ook in onszelf! Het begrip chaos heeft hierbij dus een technische betekenis, te onderscheiden van het losse alledaagse woordgebruik.
Chaostheorie is interessant om te bestuderen tegenover het deterministische wereldbeeld. Hieronder enkele quotes uit een NPO artikel die aangeven wat ik hier zo boeiend aan vind:
“Determinisme is een filosofisch concept dat voortkomt uit de successen van de wetenschap en de natuurkunde in het bijzonder. Aanhangers van het determinisme geloven in ordelijkheid: alles wat er in het heelal gebeurt, kan voorspeld worden met behulp van een aantal (natuurkundige) wetten. Voor deterministen is deze wereld als een uurwerk, wel een zeer ingewikkeld uurwerk met ontzettend veel radertjes. Wetenschappers als Isaac Newton denken dat als we alle radertjes en alle wetmatigheden kennen, we de werkelijkheid volledig kunnen overzien en we nooit meer voor een verrassing komen te staan. Toeval bestaat niet. Voor elk gevolg zijn één of meerdere oorzaken aan te wijzen.
Determinisme en voorspelbaarheid zijn nauw met elkaar verbonden. Veel wetenschappelijke modellen zijn volledig deterministisch. Dat wil zeggen dat als je de werkelijkheid op één moment kan beschrijven, je precies kan voorspellen hoe het in de toekomst zal zijn.(…) Voor veel mensen is het een rustgevende gedachte dat de wereld voorspelbaar is. Maar de revolutie die de chaostheorie ontketent, gooit alles overhoop.
De chaostheorie legt uit dat sommige systemen zich willekeurig lijken te gedragen, ook als ze helemaal niet willekeurig zijn. Zelfs als je de wetten van zo’n chaotisch systeem kent, kan je toch nog voor verrassingen komen te staan. Het weer is een voorbeeld van zo’n chaotisch systeem, maar ook het klimaat, de aandelenkoersen, filevorming, de vliegroute van een zwerm vogels en de groei van dierenpopulaties zijn dynamische systemen met chaotisch gedrag.
De voorspellingen die we maken over chaotische systemen zijn zeer gevoelig voor kleine (onvermijdelijke) meetfouten in de begintoestand. Die leiden tot enorme verschillen in de toekomst. Daardoor zijn lange-termijnvoorspellingen binnen een chaotisch systeem onmogelijk. Sommige mensen beweren dat de chaostheorie de wetenschap bescheidenheid heeft geleerd: hoe slim we als mensheid ook zijn, we kunnen simpelweg niet alles voorspellen. Nu niet, nooit niet. Het is voor wetenschappers een nieuwe kijk op de werkelijkheid.”
Het lijkt er dus op dat volledige voorspelbaarheid (zoals het deterministische wereldbeeld stelt) onhaalbaar is. Zelfs met supercomputers. Hoewel volledige voorspelbaarheid voor een groot aantal mensen een aangenaam idee zal zijn, lijkt mij dit een afschuwelijke realiteit. Daarentegen vraag ik me af: Is deterministische chaos iets wat bijdraagt aan de schoonheid en magie van de wereld, tot in het kleinste detail?
Chaostheorie is de populaire benaming voor het gebied binnen de wiskunde dat het gedrag van niet-lineaire dynamische systemen onderzoekt. Dit klinkt hoogdravend maar deze systemen zijn overal in de wereld te vinden, ook in onszelf! Het begrip chaos heeft hierbij dus een technische betekenis, te onderscheiden van het losse alledaagse woordgebruik.
Chaostheorie is interessant om te bestuderen tegenover het deterministische wereldbeeld. Hieronder enkele quotes uit een NPO artikel die aangeven wat ik hier zo boeiend aan vind:
“Determinisme is een filosofisch concept dat voortkomt uit de successen van de wetenschap en de natuurkunde in het bijzonder. Aanhangers van het determinisme geloven in ordelijkheid: alles wat er in het heelal gebeurt, kan voorspeld worden met behulp van een aantal (natuurkundige) wetten. Voor deterministen is deze wereld als een uurwerk, wel een zeer ingewikkeld uurwerk met ontzettend veel radertjes. Wetenschappers als Isaac Newton denken dat als we alle radertjes en alle wetmatigheden kennen, we de werkelijkheid volledig kunnen overzien en we nooit meer voor een verrassing komen te staan. Toeval bestaat niet. Voor elk gevolg zijn één of meerdere oorzaken aan te wijzen.
Determinisme en voorspelbaarheid zijn nauw met elkaar verbonden. Veel wetenschappelijke modellen zijn volledig deterministisch. Dat wil zeggen dat als je de werkelijkheid op één moment kan beschrijven, je precies kan voorspellen hoe het in de toekomst zal zijn.(…) Voor veel mensen is het een rustgevende gedachte dat de wereld voorspelbaar is. Maar de revolutie die de chaostheorie ontketent, gooit alles overhoop.
De chaostheorie legt uit dat sommige systemen zich willekeurig lijken te gedragen, ook als ze helemaal niet willekeurig zijn. Zelfs als je de wetten van zo’n chaotisch systeem kent, kan je toch nog voor verrassingen komen te staan. Het weer is een voorbeeld van zo’n chaotisch systeem, maar ook het klimaat, de aandelenkoersen, filevorming, de vliegroute van een zwerm vogels en de groei van dierenpopulaties zijn dynamische systemen met chaotisch gedrag.
De voorspellingen die we maken over chaotische systemen zijn zeer gevoelig voor kleine (onvermijdelijke) meetfouten in de begintoestand. Die leiden tot enorme verschillen in de toekomst. Daardoor zijn lange-termijnvoorspellingen binnen een chaotisch systeem onmogelijk. Sommige mensen beweren dat de chaostheorie de wetenschap bescheidenheid heeft geleerd: hoe slim we als mensheid ook zijn, we kunnen simpelweg niet alles voorspellen. Nu niet, nooit niet. Het is voor wetenschappers een nieuwe kijk op de werkelijkheid.”
Het lijkt er dus op dat volledige voorspelbaarheid (zoals het deterministische wereldbeeld stelt) onhaalbaar is. Zelfs met supercomputers. Hoewel volledige voorspelbaarheid voor een groot aantal mensen een aangenaam idee zal zijn, lijkt mij dit een afschuwelijke realiteit. Daarentegen vraag ik me af: Is deterministische chaos iets wat bijdraagt aan de schoonheid en magie van de wereld, tot in het kleinste detail?
Script of the City 2021, foto: Robin Reinhart Gunter
Cecilia Rebergen, ontmoeting Anne Wenzel september 2024
Het was een hartelijke ontmoeting. Anne was erg druk dus we hebben ongeveer drie kwartier kunnen praten. Wat me opviel is dat Anne haar assistenten veel te doen geeft. Zelf spendeert ze veel tijd achter de computer, dingen regelen, contacten etc. Verder laat zij haar assistenten elkaar opleiden. Er zijn er veel tegelijk aanwezig maar op vaste dagen in de week, niet altijd. Er zijn dus ook alleen-dagen. Meer ervaren assistenten leggen de nieuwelingen uit hoe de dingen gaan in het atelier. Zo leren ze het beste zegt Anne. Ze komt heel beslist over en weet wat en hoe ze het hebben wil, maar heeft ook een soort moederlijke uitstraling, alsof ze haar assistenten echt onder haar vleugel neemt, fouten laat maken en ze laat ontwikkelen. Maar dus ook verantwoordelijkheid en discipline mag verwachten. De persoonlijkheid moet passen, verteld ze. Het is belangrijk dat iemand gemotiveerd is om aan de slag te gaan.
Een van de bijzondere conclusies die we al pratend trokken is dat deze manier van werken goed gaat omdat werken met klei zo'n langdurig proces is. Ze hoeft er zelf echt niet de hele tijd bij te zijn, want fouten kunnen eenvoudig verholpen worden en wanneer de klei nog nat is kan je alles nog aanpassen. Dat zou voor mijn eigen werk niet gemakkelijk kunnen omdat de handelingen heel direct zijn en onomkeerbaar. Wanneer de ruwe vorm staat bewerkt Anne het zodat het ook daadwerkelijk een Anne Wenzel wordt. Het verschil is heel duidelijk te zien. Eerst een model, dan door de assistenten toegewerkt naar een algemene weergave en daarna de kenmerkende ruwe vormen en halen. Vind je het niet spannend om onervaren assistenten je breekbare keramiek te laten verplaatsen? Ik leg het 1x uit, maar ze moeten het zelf doen, anders leren ze het niet. Dus ja het gaat soms fout en soms breekt er iets, dat hoort erbij, vertelt ze schouderophalend.
Een van de bijzondere conclusies die we al pratend trokken is dat deze manier van werken goed gaat omdat werken met klei zo'n langdurig proces is. Ze hoeft er zelf echt niet de hele tijd bij te zijn, want fouten kunnen eenvoudig verholpen worden en wanneer de klei nog nat is kan je alles nog aanpassen. Dat zou voor mijn eigen werk niet gemakkelijk kunnen omdat de handelingen heel direct zijn en onomkeerbaar. Wanneer de ruwe vorm staat bewerkt Anne het zodat het ook daadwerkelijk een Anne Wenzel wordt. Het verschil is heel duidelijk te zien. Eerst een model, dan door de assistenten toegewerkt naar een algemene weergave en daarna de kenmerkende ruwe vormen en halen. Vind je het niet spannend om onervaren assistenten je breekbare keramiek te laten verplaatsen? Ik leg het 1x uit, maar ze moeten het zelf doen, anders leren ze het niet. Dus ja het gaat soms fout en soms breekt er iets, dat hoort erbij, vertelt ze schouderophalend.
Tangled up in Words 2022, solo expositie in kunstruimte Willem Twee, Den Bosch
Bron van onvoorspelbaarheid
Het is een donderdag, we hebben twee opbouwdagen met het team achter de rug en we beginnen die ochtend om 10:00 aan de derde. Het zijn de warmste dagen van die zomer, de temperatuur in de tentoonstellingszaal is ’s ochtends al moordend. We starten samen op en ik leg het doel van de dag uit: Frans
en Jop nemen de wand met 93 blauwe tekeningen voor hun rekening terwijl Twan, Michel en ik een geplooide textielinstallatie in een hoek gaan installeren.
We bouwen de rolstijger op. Het kunstwerk bestaat uit twee forse stalen vouw-sculpturen waaraan twee keer 40 meter textiel bevestigd zit, beschilderd met tekens en daarna ingesmeerd met beenderlijm wat het textiel enigszins opstijft. De eerste stap is het ophangen van de stalen delen op een hoogte van ongeveer vier meter. Het kost ruim twee uur om ze aan de muur te krijgen. Het is krap bovenop de stijger met drie man; ongemakkelijke en pijnlijke poses, vallende boutjes, zweethanden en ondertussen: wachtende assistenten onderaan de stijger. Ik begin me moe en ongemakkelijk te voelen. Het zoeken naar een geschikte positie is lastig. In de vorm van verzoeken (‘Wil je….. Kan je….’) stuur ik iedereen aan in hun bewegingen. Ik voel me alsof ik overal tegelijk moet zijn, kijken en opletten. Alsof ik acht in plaats van twee armen heb die ik alleen met woorden in beweging kan krijgen.
Dit werk heb ik twee keer eerder opgebouwd. Ik weet dat ik de voorbereiding in orde heb, de do’s en dont’s in kaart heb, maar daarnaast merk ik ook dat mentale plaatjes van eerdere installaties botsen met het hier en nu.
Lees het verslag:
en Jop nemen de wand met 93 blauwe tekeningen voor hun rekening terwijl Twan, Michel en ik een geplooide textielinstallatie in een hoek gaan installeren.
We bouwen de rolstijger op. Het kunstwerk bestaat uit twee forse stalen vouw-sculpturen waaraan twee keer 40 meter textiel bevestigd zit, beschilderd met tekens en daarna ingesmeerd met beenderlijm wat het textiel enigszins opstijft. De eerste stap is het ophangen van de stalen delen op een hoogte van ongeveer vier meter. Het kost ruim twee uur om ze aan de muur te krijgen. Het is krap bovenop de stijger met drie man; ongemakkelijke en pijnlijke poses, vallende boutjes, zweethanden en ondertussen: wachtende assistenten onderaan de stijger. Ik begin me moe en ongemakkelijk te voelen. Het zoeken naar een geschikte positie is lastig. In de vorm van verzoeken (‘Wil je….. Kan je….’) stuur ik iedereen aan in hun bewegingen. Ik voel me alsof ik overal tegelijk moet zijn, kijken en opletten. Alsof ik acht in plaats van twee armen heb die ik alleen met woorden in beweging kan krijgen.
Dit werk heb ik twee keer eerder opgebouwd. Ik weet dat ik de voorbereiding in orde heb, de do’s en dont’s in kaart heb, maar daarnaast merk ik ook dat mentale plaatjes van eerdere installaties botsen met het hier en nu.
Lees het verslag: